เมื่อคนไทยอายุยืนขึ้น ‘อยู่ยาว’ อย่างเดียวไม่พอ! ต้องพ่วงความ ‘อยู่จอย’ โดย สสส.

เมื่อคนไทยอายุยืนขึ้น ‘อยู่ยาว’ อย่างเดียวไม่พอ! ต้องพ่วงความ ‘อยู่จอย’

ลองหลับตาแล้วจินตนาการถึงตัวเองในวัย 100 ปีดูครับ… คุณเห็นตัวเองกำลังทำอะไรอยู่?

บางคนอาจจะเห็นภาพตัวเองกำลังนั่งเหงาๆ อยู่บนรถเข็น คอยให้ลูกหลานป้อนข้าวป้อนน้ำ แต่สำหรับบางคน ภาพในหัวอาจจะล้ำไปไกลกว่านั้น เช่น ภาพตัวเองในวัยศตวรรษกำลังกดแท็บเล็ตสั่งกาแฟ หรือกำลังนั่งหัวเราะอยู่กับกัลยาณมิตรวัยเดียวกันในคาเฟ่ เก๋ๆ

ความจริงที่พวกเราต้องยอมรับร่วมกันใน พ.ศ. นี้ ก็คือ เรากำลังก้าวเข้าสู่ “สังคมสูงวัยระดับสุดยอด” (Super-Aged Society) อย่างเต็มตัว ความก้าวหน้าทางการแพทย์ทำให้เราตายยากขึ้นและอายุยืนขึ้น แต่วิกฤตเงียบที่ซ่อนอยู่หลังตัวเลขอายุขัยก็ คือ เราจะอยู่ยาวอย่างไร…ไม่ให้เหี่ยวเฉา?

นี่คือโจทย์ใหญ่ที่สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) มนุษย์ต่างวัย และภาคีเครือข่าย ชวนพวกเราทุกคนมาขบคิดร่วมกันในงาน “มนุษย์ต่างวัย Fest 2026 : ลองGEVITY อยู่กันไปยาวๆ ให้จอยกว่าเดิม” เพราะยุคนี้ “อยู่ยาวอย่างเดียวไม่พอ แต่ต้องอยู่ให้จอยด้วย!”

วันนั้นในงาน นพ.พงศ์เทพ วงศ์วัชรไพบูลย์ ผู้จัดการกองทุน สสส. ได้ฉายภาพตัวเลขสถิติจากสำนักงานสถิติแห่งชาติ ปี 2568 ที่ทำให้คนในหอประชุมต้องหันมามองหน้ากัน ตัวเลขบอกว่าเฉลี่ยแล้วคนไทยมีอายุขัยอยู่ที่ 78.1 ปี (ผู้ชาย 73.5 ปี และผู้หญิงอึดกว่าหน่อยที่ 80.5 ปี)

ฟังดูเหมือนเป็นข่าวดีใช่ไหมครับ? แต่คุณหมอพงศ์เทพแชร์จุดพีคให้ฟังต่อว่า… “ช่วงเวลาที่คนไทยมีสุขภาพดีจริงๆ หรือ Health Span กลับหยุดอยู่แค่ตอนอายุ 67-70 ปีเท่านั้น”

ลองลบเลขในใจกันดูเบาๆ… นั่นหมายความว่า พวกเราส่วนใหญ่มีโอกาสสูงมากที่จะต้องใช้ชีวิตในช่วง 10 ปีสุดท้ายไปกับความเจ็บป่วย นอนติดเตียง โรคเรื้อรัง หรือต้องคอยพึ่งพาคนอื่น ความท้าทายในปัจจุบันจึงไม่ใช่การดีใจที่เห็นกราฟอายุขัยลากยาวขึ้น

แต่คือการตั้งคำถามว่า ทำอย่างไรให้ช่วงเวลาที่เรา “แข็งแรง กระฉับกระเฉง และพึ่งพาตัวเองได้” มันลากยาวไปจนถึงวันสุดท้ายของชีวิตต่างหาก

ในมุมของ คุณประสาน อิงคนันท์ ผู้ก่อตั้งเพจมนุษย์ต่างวัย เขาเล่าด้วยน้ำเสียงอบอุ่นแต่เฉียบคมว่า คำว่า Longevity หรือการมีชีวิตที่ยืนยาวอย่างมีคุณภาพ ไม่ใช่เรื่องของคนแก่อายุ 60-70 ปีที่ค่อยมาคิด แต่มันคือเรื่องของวัยรุ่นและคนวัยทำงานตั้งแต่วันนี้

เขาสรุปเข็มทิศการเดินทางสู่ชีวิตศตวรรษผ่านแนวคิด “4 Span” ที่จะเปลี่ยนคำว่า “อยู่ยาว” ให้กลายเป็น “อยู่ดีและอยู่จอย” ได้อย่างน่าสนใจ:

• Healthspan (ยืดเวลาแข็งแรง): ถ้ามีอายุ 100 ปี แต่เดินไปไหนไม่ได้ก็คงหมดสนุก Healthspan ชวนให้เราหันกลับมาดูแลร่างกายตั้งแต่วันนี้ เพื่อให้ในอนาคตเรายังมีอิสระที่จะเดินทางไปในที่ที่อยากไป ทำกิจกรรมที่ชอบ โดยไม่ถูกพันธนาการด้วยปัญหาสุขภาพ
• Wealthspan (ยืดความมั่นคงทางการเงิน): การอยู่ยาวมาพร้อมกับค่าใช้จ่ายที่ยาวเป็นหางว่าว ทั้งค่ารักษาพยาบาลและค่าครองชีพ Wealthspan ไม่ได้หมายความว่าต้องเป็นมหาเศรษฐี แต่คือการวางแผนการเงินเพื่อให้เรายังมี “อิสระในการเลือกใช้ชีวิต” ไม่ต้องอยู่อย่างหวาดระแวงในอนาคต
• Skillspan (ยืดเวลาเรียนรู้): โลกหมุนไวเกินกว่าจะหยุดเรียนรู้ ทักษะที่เคยทำมาหากินในอดีตอาจใช้ไม่ได้ผลในยุค AI การมีชีวิตที่ยืนยาวจึงหมายถึงการเปิดใจเรียนรู้สิ่งใหม่ๆ อยู่เสมอ เพราะตราบใดที่เรายังเรียนรู้ ชีวิตก็ยังมีความหมายและมีโอกาสใหม่ๆ วิ่งเข้ามา
• Joyspan (ยืดเวลาความสุข): มิติสุดท้ายที่สำคัญที่สุด บางครั้งเรามัวแต่วิ่งหาเงินและลืมดูแลสุขภาพจนลืมถามตัวเองว่า “วันนี้เรามีความสุขไหม?” Joyspan คือ การกลับมาค้นหาความหมายชีวิตในแบบของตัวเอง มีเป้าหมายเล็กๆในทุกเช้า มีกัลยาณมิตร และหัวเราะกับเรื่องธรรมดารอบตัวได้

เพื่อให้เรื่องเล่านี้เป็นความจริงที่จับต้องได้ สสส. จึงไม่ได้แค่มาชวนคุย แต่พวกเขากำลังสร้าง “ระบบนิเวศ” หรือตาข่ายรองรับสังคมอายุยืนในหลากหลายมิติ ให้ออกมาเป็นโครงการเจ๋งๆ มากมายในชุมชน

ด้านทักษะและการปรับตัว: มีการคลอด หลักสูตรสูงวัยรู้ทันสื่อ และ แอปพลิเคชันเกษียณคลาส ช่วยให้ผู้สูงวัยไม่ตกยุคและไม่ตกเป็นเหยื่อมิจฉาชีพไซเบอร์ รวมถึง โครงการ Active 60 ที่กระตุ้นให้วัยเก๋าออกมาร่วมกิจกรรมสังคม

ด้านสิ่งแวดล้อมและการดูแล: จัดตั้ง Universal Design Center (UDC) ช่วยออกแบบปรับปรุงบ้านให้ปลอดภัยจากการหกล้ม และสนับสนุน โรงเรียนผู้สูงอายุกว่า 2,404 แห่งทั่วประเทศ รวมถึงโครงการ Buddy Home Care ยกระดับคนในชุมชนมาดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง

ด้านความสัมพันธ์ต่างวัย: มีการทดลองใช้ระบบ ธนาคารเวลา (Time Bank) ใน 57 พื้นที่ ให้คนต่างวัยมาแลกเปลี่ยนเวลาในการดูแลช่วยเหลือกัน เพื่อสร้างสังคมที่เกื้อกูลและอยู่ร่วมกันได้อย่างมีศักดิ์ศรี

บทสรุปสายสัมพันธ์ท่ามกลางบรรยากาศปลายทางของงานมนุษย์ต่างวัย Fest วันนั้น อบอวลไปด้วยพลังงานบวกที่ส่งต่อกันระหว่างเจเนอเรชัน คนวัยทำงานเดินออกจากงานพร้อมแผนการเงิน  คนรุ่นใหม่เริ่มมองเห็นภาพตัวเองในอนาคตชัดขึ้น  ส่วนพี่ๆ วัยเกษียณจะกลับไปเรียนรู้สิ่งใหม่

เรื่องเล่าของ Longevity จึงไม่ใช่เรื่องของการพยายามยืดตัวเลขอายุให้ยาวที่สุดเหมือนสถิติในกินเนสส์บุ๊ก แต่เป็นการ “ยืดช่วงเวลาแห่งความสุขออกไปให้ยาวนานที่สุด”

บางที “ความจอย” ของชีวิตอาจไม่ได้วัดกันที่ปลายทางตอนอายุ 100 ปี แต่อยู่ที่ว่า… ในทุกๆ เช้าที่ลืมตาตื่นขึ้นมา เรายังรู้สึกว่าชีวิตมีคุณค่า มีเป้าหมายให้เดินต่อ และยังมีรอยยิ้มให้กับรอบตัวอยู่หรือเปล่า

หากวันหนึ่งข้างหน้า ตัวเลขอายุของเราต้องเดินทางไปไกลกว่าที่เคยคิดไว้จริงๆ… วันนี้คุณเตรียมเสบียงและความพร้อม เพื่อออกเดินทางไป “อยู่ดี อยู่เป็น และอยู่ให้จอย” แล้วหรือยัง ?

นี่คือ สสส. กับภารกิจสร้างระบบนิเวศรองรับ “สังคมอายุยืน”

ที่มา : งานมนุษย์ต่างวัย Fest 2026 : ลองGEVITY อยู่กันไปยาวๆ ให้จอยกว่าเดิม

เรื่องโดย : ภินันท์ชญา สมคำ Team Content www.thaihealth.or.th