เปลี่ยน “ปิดเทอม” เป็นโอกาสเรียนรู้
บางครั้ง “ปิดเทอม” อาจหมายถึงช่วงเวลาพักผ่อนของเด็ก ๆ แต่สำหรับเยาวชนไทยจำนวนไม่น้อย
ปิดเทอมกลับกลายเป็นช่วงเวลาที่ต้องเผชิญความเสี่ยง ทั้งการใช้เวลาอยู่กับหน้าจอเป็นเวลานาน
การเข้าถึงพนันออนไลน์ หรือการขาดพื้นที่กิจกรรมสร้างสรรค์ใกล้บ้าน
ผลสำรวจเยาวชนอายุ 15–25 ปีทั่วประเทศกว่า 13,000 คน พบว่า เด็กไทย 36.9% ไม่สามารถเข้าถึงแหล่งเรียนรู้ได้ เนื่องจากระยะทางและการเดินทางเป็นอุปสรรค ขณะที่ 25.9% ไม่มีเวลาว่างทำกิจกรรม เพราะต้องช่วยหารายได้ให้ครอบครัว
เพื่อลดช่องว่างดังกล่าว สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ร่วมกับองค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ (อพวช.) และภาคีเครือข่ายกว่า 45 องค์กร เปิดตัวโครงการ“ปิดเทอมสร้างสรรค์ ปี 2569” ภายใต้แนวคิด “ความฉ่ำ Comeback” เพื่อขยายพื้นที่เรียนรู้และกิจกรรมสร้างสรรค์สำหรับเด็ก เยาวชน และครอบครัวทั่วประเทศ
นางภรณี ภู่ประเสริฐ ผู้ช่วยผู้จัดการกองทุน สสส. กล่าวว่า… การขาดพื้นที่กิจกรรมสร้างสรรค์เป็นหนึ่งในปัจจัยที่ทำให้เด็กและเยาวชนต้องเผชิญพฤติกรรมเสี่ยง เช่น บุหรี่ไฟฟ้า ยาเสพติด และการพนันออนไลน์
ข้อมูลการสำรวจสุขภาพประชาชนไทยโดยการตรวจร่างกาย ครั้งที่ 7 ปี 2567–2568 พบว่า เยาวชนสูบบุหรี่ไฟฟ้าสูงถึง 18.6% และเด็กกว่า 40% เคยมีประสบการณ์เล่นพนันออนไลน์
“การสร้างพื้นที่เรียนรู้ใกล้บ้าน เป็นหนึ่งในวิธีสำคัญในการลดปัจจัยเสี่ยงทางสุขภาพ เพราะเมื่อเด็กมีพื้นที่ให้เรียนรู้ เล่น และค้นหาศักยภาพของตนเอง ก็จะมีทางเลือกในการใช้เวลาที่สร้างสรรค์มากขึ้น” นางภรณี กล่าว
ที่ผ่านมา โครงการปิดเทอมสร้างสรรค์ได้พัฒนาเครือข่ายพื้นที่เรียนรู้กว่า 1,054 พื้นที่ ใน 30 จังหวัด พร้อมจัดกิจกรรมส่งเสริมทักษะชีวิตมากกว่า 1,300 กิจกรรม เช่น ค่ายทักษะชีวิต ห้องทดลองวิทยาศาสตร์ และเวิร์กช็อปดิจิทัล ผลลัพธ์สะท้อนผ่านระดับความสุขของเด็กและเยาวชนที่เข้าร่วมกิจกรรม ซึ่งเพิ่มขึ้นถึง 4.61 คะแนน จากคะแนนเต็ม 5
หนึ่งในความร่วมมือสำคัญของโครงการ นายสุวรงค์ วงษ์ศิริ รักษาการผู้อำนวยการ อพวช. กล่าวว่า การปลูกฝังวัฒนธรรมวิทยาศาสตร์ให้เด็กและเยาวชน เป็นรากฐานสำคัญของการพัฒนาสังคมแห่งการเรียนรู้ผ่านการลงมือทำ ปั้นนักคิดรุ่นใหม่
“กิจกรรมในปีนี้ออกแบบภายใต้แนวคิด Think Create Change : คิด สร้าง เปลี่ยน เช่น การออกแบบหุ่นยนต์ในฝัน การสร้างถังขยะอัจฉริยะ และการเปลี่ยนวัสดุเหลือใช้ให้เป็นนวัตกรรมรักษ์โลก เพื่อให้เด็กได้พัฒนาความคิดสร้างสรรค์และทักษะแห่งอนาคต” นายสุวรงค์ กล่าว
เทคโนโลยีช่วยเด็กเข้าถึงกิจกรรมใกล้บ้าน น.ส.ศิริพร พรมวงศ์ หัวหน้าโครงการปิดเทอมสร้างสรรค์ กล่าวว่า…
ปิดเทอมเป็นช่วงที่เด็กมีความเสี่ยงต่ออุบัติเหตุและพฤติกรรมเสี่ยงเพิ่มขึ้น โดยเฉพาะอุบัติเหตุจมน้ำที่มักเกิดสูงในช่วงเดือนเมษายนของทุกปี เพื่อช่วยให้เด็กเข้าถึงกิจกรรมที่ปลอดภัยมากขึ้น โครงการจึงพัฒนาแพลตฟอร์ม “happyschoolbreak” และ LINE @happyschoolbreak สำหรับค้นหาและปักหมุดกิจกรรมสร้างสรรค์ใกล้บ้าน
“แพลตฟอร์มปิดเทอมสร้างสรรค์ถูกออกแบบมาเพื่อเชื่อมโยงทั้งผู้จัดกิจกรรมและเด็กเยาวชน เราอยากเชิญชวน Learning Creator หรือผู้ที่มีพื้นที่เรียนรู้ ไม่ว่าจะเป็นบ้าน ร้านกาแฟ หรือสวน มาร่วมเปิดกิจกรรมให้เด็ก ๆ ได้เข้ามาเรียนรู้
ขณะเดียวกัน เด็กและเยาวชนสามารถสมัครเป็นสมาชิก เพื่อค้นหากิจกรรมที่สนใจ เข้าร่วมเรียนรู้ สะสมแต้มและรับใบประกาศนียบัตรตามระดับการเรียนรู้ของตนเอง” น.ส.ศิริพร กล่าว
จาก “ปิดเทอม” สู่โอกาสในการค้นหาศักยภาพการเรียนรู้ของเด็กไม่ได้เกิดขึ้นเฉพาะในห้องเรียน แต่ยังเกิดจากการเล่น การทดลอง และประสบการณ์ชีวิต เริ่มต้นจากสิ่งที่ชอบก่อน หาสิ่งที่อยู่ใกล้ตัว มาใช้ให้เกิดประโยชน์
เปิดโอกาสให้เด็ก ๆ น้องๆ ได้พบปะแลกเปลี่ยนมุมมองกับไอดอลในสาขาอาชีพต่าง ๆ อาจจะสร้างแรงบันดาลใจการลงมือทำในสิ่งที่ชอบ ที่สามารถพัฒนาสู่อาชีพในฝันโดยใช้แค่วันว่างก็ได้
1 ปี ที่มี 365 วัน กว่าครึ่งหนึ่งเป็นช่วงเวลาที่เด็ก ๆ เนื่องจาก เป็นช่วงวันหยุด ทั้งสุดสัปดาห์ นักขัตฤกษ์ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ช่วงปิดเทอมไม่ได้อยู่ในห้องเรียน น่าเสียดายว่าหากปล่อยเวลาเหล่านี้ให้หมดไปกับหน้าจอมือถือหรือคอมพิวเตอร์ มากถึง 13-14 ชั่วโมงต่อวัน
สสส. และภาคีเครือข่ายโครงการปิดเทอมสร้างสรรค์ พบว่าเป็นช่วงที่เด็กๆ สามารถเรียนรู้ได้มากกว่าในห้องเรียนเสียอีก เพราะเป็นเวลาอิสระหากเขามีพื้นที่ที่จะใช้ช่วงเวลาเรียนรู้การสร้างกระบวนการและซึมซับทำในสิ่งที่ตัวเองสนใจดังกล่าว ย่อมทำให้กลายเป็นพื้นที่แห่งโอกาสได้แน่นอน
ทั้งนี้ สสส.อยากให้ทุกคนเห็นความสำคัญของ “ปิดเทอม” เป็นโอกาสที่เด็กจะได้เรียนรู้คู่ขนานไปกับได้ค้นหาความสนใจ พัฒนาทักษะชีวิต เติบโตในสภาพแวดล้อมที่ปลอดภัยและมีสุขภาวะที่ดีอย่างยั่งยืน
เรื่องโดย: อัจฉริยา คล้ายฉ่ำ Team Content www.thaihealth.or.th
ข้อมูลจาก: งานแถลงข่าวเปิดตัวโครงการปิดเทอมสร้างสรรค์ ปี 2569 วันที่ 7 มีนาคม
